Ο Ηλιακός Λόγος, ο Οικουμενικός Έρως και η Ανάσταση του Ανθρώπου
1. Εισαγωγή: Ο ποιητής που τόλμησε να επαναπροσδιορίσει τον Χριστό
Ο Άγγελος Σικελιανός δεν υπήρξε απλώς ποιητής. Υπήρξε μύστης, οραματιστής και φορέας μιας βαθιάς πνευματικής αποστολής: την επανένωση του Χριστού με την ελληνική κοσμική και ηλιακή παράδοση.
Ο Χριστός του Σικελιανού δεν είναι ο φοβικός, ενοχικός, παθητικός Χριστός του σκοταδιστικού εκκλησιαστικού δόγματος. Είναι ζωντανή κοσμική δύναμη, Λόγος ενσαρκωμένος, Έρως αιώνιος, ήλιος της ψυχής.
Ο ίδιος ο Σικελιανός βλέπει τον Χριστό όχι ως ιδιοκτησία μιας θρησκείας, αλλά ως οικουμενικό αρχέτυπο που γεννήθηκε μέσα στο ελληνιστικό πνευματικό πεδίο και απευθύνεται σε όλη την ανθρωπότητα.
2. Ο Χριστός ως Οικουμενικός Έρως
Μία από τις πιο τολμηρές και βαθιές ιδέες του Σικελιανού είναι η ταύτιση του Χριστού με τον Έρωτα.
Όχι τον ερωτισμό, αλλά τον κοσμογονικό Έρωτα των Ορφικών, του Πλάτωνα, των Νεοπλατωνικών.
Ο Χριστός, για τον Σικελιανό, είναι:
-
η δύναμη που ενώνει τα διαιρεμένα
-
η εσωτερική φλόγα που ωθεί την ψυχή προς το Όλον
-
ο Έρως που διαπερνά ύλη και πνεύμα
Ο Χριστός δεν σώζει μέσω φόβου, αλλά μέσω έλξης. Δεν επιβάλλεται, αλλά καλεί. Δεν εξαγοράζει αμαρτίες, αλλά αφυπνίζει τον άνθρωπο στη θεϊκή του καταγωγή.
Σε αυτή τη σύλληψη, ο Χριστός συναντά τον Πλατωνικό Έρωτα του «Συμποσίου»: την ανοδική κίνηση της ψυχής από το αισθητό στο νοητό, από το μερικό στο Έν.
3. Ο Χριστός ως Ηλιακός Λόγος
Ο Σικελιανός βλέπει τον Χριστό ως Ηλιακό Λόγο.
Όχι τυχαία. Ο Χριστός γεννιέται, διδάσκει και θυσιάζεται μέσα σε έναν κόσμο όπου ο ελληνιστικός συμβολισμός του Ήλιου είναι πανταχού παρών.
Ο Ήλιος:
-
φωτίζει
-
αποκαλύπτει
-
ζωογονεί
-
δεν διαχωρίζει
Ο Χριστός του Σικελιανού είναι Ήλιος της συνείδησης.
Δεν καταδικάζει το σώμα, αλλά το διαπερνά με φως.
Δεν απορρίπτει τη φύση, αλλά την αγιάζει.
Εδώ ο Χριστός συγγενεύει:
-
με τον Απόλλωνα
-
με τον Φοίβο
-
με τον Ήλιο της Πλατωνικής Αλήθειας
-
με τον Λόγο του Ηράκλειτου
Δεν πρόκειται για «παγανισμό», αλλά για συνέχεια. Για την ελληνιστική κατανόηση ότι ο Λόγος είναι κοσμικός, όχι δογματικός.
4. Ο Χριστός και η Ανάσταση του Ανθρώπου
Η Ανάσταση, για τον Σικελιανό, δεν είναι ιστορικό γεγονός, αλλά οντολογική δυνατότητα.
Δεν αφορά μόνο τον Χριστό — αφορά κάθε άνθρωπο.
Ο Χριστός ανασταίνεται κάθε φορά που:
-
ο άνθρωπος υπερβαίνει τον φόβο
-
ο Νους αφυπνίζεται
-
η ψυχή θυμάται την καταγωγή της
Η σταύρωση δεν είναι θεϊκή απαίτηση αίματος, αλλά σύμβολο της ανθρώπινης δοκιμασίας.
Η ανάσταση δεν είναι ανταμοιβή, αλλά επιστροφή στο Φως.
Αυτή η ανάγνωση φέρνει τον Χριστό κοντά:
-
στον Διόνυσο που διαμελίζεται και επανενώνεται
-
στον Ορφικό μύστη που κατεβαίνει και ανέρχεται
-
στον Πλατωνικό φιλόσοφο που στρέφεται προς τον Ήλιο
5. Ο Χριστός έξω από την Εκκλησιαστική Εξουσία
Ο Σικελιανός είναι σαφής — έστω και ποιητικά:
ο Χριστός δεν ανήκει στους θεσμούς.
Η Εκκλησία, όταν μετατρέπει τον Χριστό σε εργαλείο ενοχής, φόβου και εξουσίας, τον προδίδει.
Ο Χριστός του Σικελιανού:
-
δεν ιδρύει ιερατεία
-
δεν ζητά υποταγή
-
δεν ακυρώνει την ελευθερία του Νου
Είναι εσωτερικός Διδάσκαλος, όχι εξωτερικός δεσπότης.
Είναι μυσταγωγός, όχι νομοθέτης.
Αυτή η στάση συνδέεται άμεσα με την ελληνική παράδοση, όπου:
-
η γνώση προηγείται της πίστης
-
η μύηση προηγείται του δόγματος
-
η ελευθερία προηγείται της υπακοής
6. Ο Χριστός ως Ελληνικό και Οικουμενικό Αρχέτυπο
Ο Χριστός του Σικελιανού δεν είναι «εθνικός» με τη στενή έννοια. Είναι όμως γεννημένος μέσα στο ελληνικό πνευματικό πεδίο.
Η γλώσσα, τα σύμβολα, ο Λόγος, η φιλοσοφική δομή της διδασκαλίας Του είναι βαθιά ελληνικά.
Όχι φυλετικά — πνευματικά.
Ο Σικελιανός οραματίζεται έναν Χριστό:
-
που γεφυρώνει Ανατολή και Δύση
-
που ενώνει Ελλάδα και ανθρωπότητα
-
που λειτουργεί ως παγκόσμιος άξονας συνείδησης
Αυτός είναι ο Χριστός της Ελληνικής Αναγέννησης, όχι της παρακμής.
7. Συμπέρασμα: Ο ζωντανός Χριστός του Μέλλοντος
Ο Χριστός του Άγγελου Σικελιανού δεν ανήκει στο παρελθόν.
Είναι Χριστός του μέλλοντος.
-
Χριστός χωρίς φόβο
-
χωρίς σκοταδισμό
-
χωρίς ενοχή
-
χωρίς ιεραρχική τυραννία
Είναι ο Χριστός του Φωτός, του Λόγου, του Έρωτα και της Ενότητας.
Ο Χριστός που δεν ακυρώνει τον άνθρωπο, αλλά τον ολοκληρώνει.
Ο Χριστός που δεν αντικαθιστά τον Νου, αλλά τον αφυπνίζει.
Όπως θα έλεγε ο ίδιος ο Σικελιανός, ο Χριστός δεν ήρθε για να μας κάνει υπηκόους, αλλά συμμέτοχους στο Θείο.
